I de letschte 250 Joore hȁt s Töössgìbiet e ganz gwaltigi Verȁnderig dùregmacht. Aafȁngli ìscht an all Höger ue groodet ùnd gschwȁndet woorde, zùm Woonplȁtz fȕr Lüüt z schaffe, won der Erwërb ȁigetli mee vo der Hȁimaarbet ghaa hȁnd. Druuf wiised Nȁme wie ›Nöirüti‹, ›Brand‹ ùnd ›Schwȁndi‹ hii. De Zȕriuurwald, won früener nù an es paar Oorte Chole bbrȁnnt woorde sìnd, hȁt noodisnoo müese Wìsen ùnd Wȁide Platz mache. Demìt hȁt de Wasserhuushalt ì dem doch rȁcht nìderschlaagsriiche Bëërggìbiet sich grùndleget verȁnderet. Wìll de Wììsbode nù no en Tȁil vom Rȁȁge hȁt möge gschlùcke, ìscht d Tööss no jedem gröössere Gwìtter gwaltig dethëër choo. Ì vìllne Jooren ìscht ìm Taal en groosse Tȁil vom ebne Land ȕberschwȁmmt woorde. De Töösslauff ìscht au nȕd ìmmer ìm gliiche Bett bblìbe.
Mìt em Bou vo der Töösstaalbaan ìsch das Probleem nȕd chliiner woorde. Zȁme mìt em nöie Forschtgsetz ìsch dȁnn gȁgem Ȁnd vom letschte Joorhùndert e Verbouig vom obere Töösslauff, zȁme mìt eren ùmfasseden Uufforschtig bschlosse woorde. Vìli vo den armsäälige Hȁimen am Tȁgelschpërg – Schnebelhorn, wie au am Hȕttchopf (Hesse, Bruederegg ùnd Töösshalde), sìnd vom Kanton Zȕri uufgchaufft ùnd aagsetzt woorde. An mȁischten Oorte hȁt mer d Wonhüüser samt de Schtȁll abgrìsse, das mer hȕtstags a vìllne Plȁtz nù no a Hand von Fluurnȁme die Hȁime chan uusfìndig mache. E paar vo denen alte Ghööft mȍchti a dëre Schtell uufzele.
Zùm zùsserscht a der Kantonsgrȁnze aafange, zeerscht ›s Nìderhuusers‹, scho fascht gȁg de Schìndelberg use – won hȕt no en alti Natuurwìse Züüge vo der Vergangehȁit ìscht. Dȁnn Hȕbschegg ùnd Nöischüür ì der nȍȍchi vom Goldloch, am Tȁgelschpërg. ›Schüürli‹, weschtli vo der ›Sȁnnhȕtte‹ Hìnderschtroolegg, wo no Wȁid doben a de ›Waarte‹ ghaa hȁt. Vo dem Hȁime schtamed vìli Riiserfamìlenen ìm Oberland ùme. Dȁnn dùne gȁge d Töössschȁidi zue, ›s Beicher‹; ùf der andere Siite vo der Tööss ›d Bruederegg‹. Wiiters vorne am Süüdhang vo Hȕttchopf ùnd Schȁidegg, ›Vorder- ùnd Hìnderhesse‹, wo no öppen en alti Gaartebluem oder di uuralte Lìnde vo der Vergangehȁit verzeled. D Weymuetsfören ùnd Duglastane dùr ›d Chalberwȁid ùnd Böde‹ hìndere – a de hȕtige Hesseschtrooss noowe, sìnd no Züüge vo de doomoolige Flooraverfeltschig – wo mer sȁbi Zitt zwoor als Fùrtschrìtt aaglueget hȁt. Mer ìscht der Uuffassig gsii, die zwee Amerikaner wachsed ì öiserem Gìbiet besser als Root- ùnd Wiistane. [ 13 ] Wȁmmer nù de Baum – ooni Chrankete – iigfüert hett, wäärs em Ȁnd nȕd schlìmm usechoo. Wìll mer aber au de Blooseroscht iigfüert hȁt, sìnd vìli vo dene hööchgwachsne Bäum chrank woorden ùnd hȁnd öppe nù no Brȁnnholz ggëë.
Ȁis hȁt aber s nöi Forschtgsetz, mìt de totaalen Uufforschtig ùnd em Kaalschlaagverbot mìt sich bbroocht. En Huuffe liechthùngrigi Blueme sìnd zùr Sȁltehȁit woorde. Esoo sìnd dùrs Tùnkelwëërden ìn Wȁldere Fraueschüeli, Mȁieriisli ùnd vìll anderi Pflȁnzli, won ùf liechte Wald aagwìse sìnd, fascht ganz verschwùnde. S nöiji Gsamtkonzȁpt fȕr de Natuurschùtz ìm Kanton Zȕri chönnt dem Ùmschtand vìlicht zùm Tȁil es Bìtzli abhȁlffe, sìnd doch deet au wìder offni Wȁlder, wie au Nìderwald plaanet. Z hoffen ìscht nù, das mer dȁnn nȕd wìder ìn es anders Extreem verfallt. Sìcher ìscht ȁis! Wȁnn d Waldbìwììrtschaftig wìder choschtedecked wùùrd, gsäächs ì chùùrzer Ziit fȕr de Wald ùnd d Ùmwȁlt besser uus.
[ 14 ]