S Tüüffi Lisettli hȁt bìm Hùng Holen ìm Ghȁischt verzelt: «D Wȁberegg wo jetz s Elmers Wejer drìnn liit, hȁt früender ìd Tüüffi ghöört ùnd ìscht, wo de Weijer fȕr d Tùrbiinen ìm Vorderwald ùne bboue woorden ìscht, ad Fabrìkhërre verchauft woorde. De Chaufbrief vo de Honegger, Fìscher & Cie. trȁit s Daatùm vom 13. Novȁmber 1862. Scho am 28. Määrze vom gliiche Joor ìscht en Pachtvertraag mìt em Hȁiri Schufelberger, em eltere, abgschlosse woorde. Ase hȁt aaschiined d Tüüffi das Land ì Pacht ghaa, bìs ìm 1915i s Elmers sȁlber en Guetsbìtrììb gfüert hȁnd ùnd de sȁb Chüeni au ìmmer do oben ìm Hërbscht sini Chüe gwȁidet hȁt.» Mi Mueter hȁt amel verzelt, wie sii als jùngi Wȁberi ìm Sùmmer mìt s Elmers Heuere, won ùs de Bìleegschaft rekrutiert woorden ìscht, em Schiiblirȁi, ùf de Chüewȁid ùnd ȁben ì de Wȁberegg obe gschaffet hȁt. Aber zrùgg zù dem wo s Lisettli bìn öis verzelt hȁt. No em Verchauff vo de Wȁberegg hebi ìre Schwìgervatter s Schüürli a de Schtrooss obe mìt eme Schtȕckli Land derzue chöne chauffe. Au esoo sei aber no nȕd vìll Vee ìm Schtall gschtande, ùnd ìre Maa hebi dȁnn aafää wagnere. Ase sei dȁnn halt mȁischtens s Lisettli ìd Wȁberegg go hììrte. Di sȁbe Joor seig aber ìrem Maa diȁnen e tùmms Malöör gschee! Wìll di ȁige Sackuur nöd gloffe sei, hebi ëër em ›Taaveter‹ ì der Oo si Wëërchtiguur vertleenet zùm Wȕsse wie schpoot das es seig. Do hebi aber bìm Trȁnken e Chue sini Weste mìtsamt dëren Uur gfrȁssen ùnd sii, ›s Tüüffi Lisettli‹, hebi daas dȁnn em Noochber müese go biichte!
Zùm das Wagnergwëërb rìchtig chöne z bìtriibe sìnd dȁnn ì der Tüüffi verschìdni Wagnergselen aagschtelt woorde. Wȁȁge mìt Isereufreder ùnd aafȁngli no mìt Holzachse, aber au Fuerschlìtten ùnd ›Riitgȁisse‹ fȕr chliini ùnd groossi Lüüt, derzue Wërchzüügschtììl, sìnd ì der Folg ùs iihȁimischem Holz gschnȁflet woorde. Aber no glii sìnd dȁnn au Schii, won di sȁb Ziit uufchoo sìnd, ìm Programm gschtande. Min Vatter hȁt no es Paar vo den eerschte ›Tüüffischii‹ ghaa, ùs Ahoreholz, no ooni Grȁbli a de Solen ùnd mìt ere Bìndig, won öppis Äändlis gsii ìscht, wien ùf de Schii gschruubeti Sandaale. De Schpìtz ìscht ungfäär ase gsii, wie dëë von Langlaufschii, won ich no vor es paar Joore bbruucht hȁn. Ùm der Eerscht Wȁltchrieg ùme sìnd dȁnn aber nù no Escheschii gmacht woorde. D Bìndig ìscht aafȁngli no dùr de Schii dùre ggange, drùmm hȁt mer si au nù mìt em Hammer chöne verschtele, ùnd si ìsch au ender echli gwagglig gsii. Glii sìnd dȁnn aber vom Albërt Schufelberger, won ab em 1912i doo gwagneret hȁt, ›Alpina ùnd Heschpi‹ Bìndigen ùf de Schii uufgschruubet woorde, was sìcher e [ 65 ] ganz nöis Faargfüül ggëë hȁt. Mìt ›Telemark‹ ùnd ›Schtȁmmbogen‹ ìscht mer doozmool ȕber d Höger abe gfaare. Di ganz guete Faarer hȁnd dȁnn no glii vo de Schuelaschen ùf de Schii abe Zùùgfȁdere bbruucht, zùm mee Halt fȕr Schùssfaarten ȕberchoo. Wo d Zwȁnzger Joorgȁng dȁnn ìd Schuel ggange sìnd, ìscht als groossi Nöierig d Diagonaalzùùg-Kaabelbìndig ›Kandahar‹ ùf de Määrt choo. Ich wȁiss no guet, wie amel di andere Hüeblischüeler em ›Tüüffi-Bërt‹ sini nöie Schii mìt Kaabelbìndig vergùnet hȁnd. «Das ìscht nȕme nüüt!», hȁt mer tȁnkt ùnd nȕd ìm Traum gwooget, dërigi ùf d Wienacht z wöische. Miin Vatter hȁt dȁnn ì de Tüüffi ›Heschpibìndige‹ gchauft. «Die cha mer no zaale, ùnd zùm ȕber d Höger abe rȕtsche tüends au die!», ase sin Komȁntaar dezue.
Ìmmer schönner ùnd eliganter sìnd em ›Tüüffiwagner‹ sini Schii woorde. Das mer do ùne chöni Schii chauffe, ùnd das mer’s au flìcki, hȁt a s Wagners Schöpfli a de Schtrooss oben e groossi Tafele kùndtoo. Mìt der Ziit ìscht vìlne Lüüte s iihȁimisch Escheholz nȕme guet gnueg gsii, ùnd der Albërt vo de drìtte Wagnergȁnerazioon ì der Tüüffi hȁt au Hìckoryholz verschaffet. Bald emool au nù no verliimti, ùs Schtrȁiffe vo hell ùnd tùnklem Holz, aber mìt Blau- ùnd Schtaalkante gschȕtzti Schii sìnd gmacht woorde. Uurschprȕngli sìnd d Escheschii vor em Büüge no ìm Wöschhafe gsotte woorde. Schpȍȍter dȁnn hȁts en elȁktrìsch ghȁizti Vorrìchtig ggëë zùm di nöije Schii ì di rìchtigi Form prȁsse.
D Form vo de Schii hȁt si mìt de Joore schtarch verȁnderet. Der alti Schpìtz hȁt langi Joor vornen e Verlängerig ghaa, das mer besser chöni ìm tüüffe Schnee faare! Das ìscht dȁnn ùm de Zwȁit Wȁltchrieg ùme dùr e weniger gfȍȍrlichi rùndi Form ersetzt woorde. Derfȕȕr ìscht aber de Schii wȁge de maschinele Fertigùng fascht gliichmäässig brȁit woorde. Ì dëre Ziit sìnd von Wagnere bald kȁi Schii me gmacht woorde. Mìt em Uufcho vom Kùnschtoffschii ùnd em rasche Wȁchsel vo de Modȁllvìlfalt hȁnd nù no e paar ganz groossi Gschȁfter chöne bìschtoo. Solang’s no Holzschii ggëë hȁt, hȁt de ›Tüüffiwagner‹ no öppe mìt Schiiflìcke z tue ghaa. Wo’s dȁnn aber nù no Kunschtoffschii ùf em Määrt ghaa hȁt, ìscht nù no ȁis mögli gsii, di kabutte der Abfuer mìtgëë ùnd nöiji chauffe.
Asen ìscht au die vierti Gȁnerazioon Schriiner, ùnd nȕme Wagner woorde, bìfasst sich mee mìt Huustȕȕren ùnd Ìnenuusbou. Eso sìnd ì der Tüüffi di vìle Holzbiige mee ùnd mee verschwùnde, ùnd mer gseet nȕmen ùf der eerscht Blìck, as do ùne en ›Hölzigen‹ a der Aarbet ìscht.
Ìntressant aber ìscht ìm Rȕckblick, wie si au ìme Chliigwëërb ì vier Gȁnerazioone der Aatrììb vo de Maschine gȁnderet hȁt. [ 66 ] Vom ›Tüüffilisettli‹ wȁissi, das sii, wȁnn Schlìttechrȕmm ùnd ander hȁikli Sache hȁnd müesen uusgsagt wëërde, no hȁt müese go d Bandsaage triibe, won es groosses Schwùngraad ùnd ùf de Siiten e Handkùrble zùm Triibe ghaa hȁt. Vor em Eerschte Wȁltchrieg hȁt dȁnn en Petroolmotoor die schwer Aarbet ȕbernoo, ùnd öppe 1915 ìscht dȁnn au ì de Tüüffi elȁktrìschen Aatrììb iigrìchtet woorde.
[ 67 ]