Mini Ërfaarig mìt de Fabrìk
Ìm Alter vo 30 Joore bìni vor der Ëntschȁidig gschtande, ùsswärts eme Verdienscht noowe z goo. Ì de Fȕfzggerjooren ìscht zwoor mȁngi Fìrma em Uufschtocke gsii, aber bìn öis ùme mìt de tradizionelle Tȁxtiilìnduschtrii ìscht gliich nȕd vìll gschiidi Aarbet ùme gsii. Doo hȁni emool vom Emmeli Chȁgi ùs der Schtȁigass ghöört, das ì der ›Ornaprȁss‹ ìm Joonetaal, won ìre Maa, der Ërnscht Schufelbërger, Schìchtmȁischter gsii ìscht, nöiji Maschinen iigrìchtet wëërdid. Ase gäbs au mee Aarbetsplȁtz. Wìll’s vom Ghȁischt ìd ›Ornaprȁss‹ abe nù öppe 35 Minuten ìscht dùrs Halpergholz aab, bìni emool deet go ùm Aarbet frooge. Ich hȁ Glȕck ghaa, mìt der Aarbet wenigschtens, mìt em Loo ender weniger, ùnd grad wȁge dem hȁni jo müese go schaffe. Ìm Februar druuf ìscht öise Chrìschtian gìboore, das hȁt Chöschte ggëë, wo mer ùf en Aard hȁt müese zaale. Wìll aber d Ornaprȁss kȁi Gsamtaarbetsverträäg ghaa hȁt ùnd emen Ùssesiiter sowìso niemert gsȁit hȁt, was ander verdiened, bìn ich ì dëre Fìrma sìcher uusgnȕtzt woorde. Won i’s dȁnn ȁntli dùsse ghaa hȁn, was vergliichbaar anderi verdiened, hȁni berȁits bschlosse ghaa, de nȍȍchscht Wìnter an Schiilìft go schaffe. Mer wäär mìr zwoor dȁnn wacker ufe mìt em Loo ùnd hȁt esoo ghofft, das ich no bliibi.
Jetz aber mini Ërfaarig mìt der Aarbet ì der ›Ornaprȁss‹. Schtìnkig ìsches gsii ùnd hȁiss vo de vìle Hȁizigen ùnd hydraulische Prȁssene. S Melamiinhaarz, wo em mȁischtveraarbȁitete Kùnschtoff d Härti ùnd Zäächi gìt, ìscht e Schtìckschtoffverbìndig ùnd hȁt bìm Erhìtze vom tablettierte Pùlver öppis Äändlis wie Träänegaas ggëë, bsùnderbaar dȁnn, wȁnn öpper z lang voorgwäärmt hȁt. Ase hȁt mìr ì der eerschte Wùchen en ›guete‹ Nȁbetaarbȁiter zwoo fascht verbrȁnnti Tabletten ùnder der Aarbetstìsch gheit. Ich hȁ grad müese veruse go frìschi Lùft schnappen ùnd hȁ tȁnkt, do ùne no Aschtmaa z hole.
Mer cha nȕd sȁge, mìr hebid ì der Ornaprȁss Akkordaarbet ghaa, wìll’s jo gìnau voorgschrìbni Zite fȕrs Voorprȁssen ùnd fȕr s Uufprȁsse vo de Foolie ggëë hȁt. Aber ùf der Uusschùss ìsch es aachoo, wo der Ȁinzelni gmacht hȁt, seb ëër hȁt chöne mee Loo verlange. Ich ha dȁnn lang Müe ghaa, das ùf miim Aarbetsrapport ìmmer z vìll Uusschùss gsii ìscht, ùnd au ìm Büro emool enërgisch greklamiert. Das hȁt scho gaar nüüt gnȕtzt, bìs dȁnn no langem de Bìtruug uuschoo ìscht. Mer hȁt en Italiëner entloo, wo scho ȕber lengeri Ziit gchlaut ghaa hȁt. Dëë hȁt sȁlber gjuflet ùnd Uusschùss gmacht wo nȕd ùf siiner Chaarte vermërkt gsii ìscht, di ȕberzeligen aber ì de Schìcht no mììr ȁifach ì miini Chìschte gheit ùnd derfȕȕr rȁchti usegnoo ùnd ùf Ùmwȁȁge dȁnn z Itaalien ùne verchauft.
Gar nȕd gfale hȁt mìr aber d Arbetsziit vo vìllne vo mine Mìtarbȁiter. Dreischìchtebìtriib mìt tȁglichem Wȁchsel! Öppen esoo wùùrdi hȕt sȁge. Mer hȁt mììr au vo Aafang aa gsȁit, joo nüüt drȕber verluute z loo, wìll das gȁgen ali doomoolige Reglen ùnd Gsetz verschtoosse hȁt. Em Määntig fȕr die Grùppe, won ich mìtgschaffet hȁn, Früe- ùnd Nachtschìcht, em Ziischtig Nomìttag ùnd am Mìttwùche wìder Früe ùnd Nacht. Ase hȁn ich em Määntig der Ërnscht Schufelbërger als Schìchtmȁischter ghaa, em Ziischtig de Vìktor Nagel ùnd em Mìttwùche wìder der Ërnscht, ùnd ase wiiters. Summa summarum hȁt das ì de Wùchen öppen 68 Schtùnd zaalti Aarbet ggëë. Ase hȁnd die Lüüt sìcher guet verdienet, aber a der ȁigne Gsùndhȁit Raubbou trìbe. Abgsee dervoo, das sërigs Bìtrììbsgìbaare scho gaar nie bìwìllìget wùùrdi, ìscht jo ales sìcher ooni Ȕberschtùndebìwìligùng gloffe. Es ìscht jo scho schwìrig, bì gwöndlichem Schìchtbìtrììb no ìmene Verȁin mìtzmache, aber scho gaar nȕd e dërewȁȁg.
Bald no mim Uusschȁiden ùs der ›Ornaprȁss‹ hȁt d Fìrma ùf Schwërzebach abe zȕglet, wo’s ȁinewȁȁg nȕme mögli gsii wäär, nȁbet em Puure no go z schaffe. Es ìscht scho doo schwëër gsii, wȁmmer de Taag dùùr dihȁime hȁt müese heuen ùnd dȁnn ȕber Nacht sìbe Schtùnd a de hȁisse Maschine schtoo.
D Erfaarig aber vo sȁbne zwȁi Joor ìscht mer doo z guet choo, won ich ab em Sȁchzgischte bì de Brunner AG ìm Schpìttel bìn go schaffe. Aber au fȕrs Lȁbe sùscht sìnd eso Ërlȁbnis guet, wo mȁngs Probleem ìm Zȁmelȁben ì der Gmȁind loot lo von eren andere Siite gsee. Dë Abschtȁcher ìd Fabrìk hȁt mer au zȁiget, das d Solidaritäät ùnder den Aarbȁiter nȕd ase roosig ìscht. Besser verschtoo tuet mer aber dernoo ùf jede Fall d Nööt ùnd Soorge vo dene wo joorii, jooruus müend a de Maschinen ùnd am Wërchbank schtoo.