Nȁbet öiserem Huus ìm Ghȁischt hȁts bìs ìm 42i fascht zwoo Hektaare nasses Riet ghaa, guet d Helfti dervoo ùf Sanggaller Bode. Dȁnn hȁt mer lȁider wȁg em Plaan Wahlen müese träniere, ùnd es hȁt Acherland ggëë dervoo. De Friedrich Traugott Wahlen ìscht Bìuuftrȁite vom Bùnd fȕr d Versoorgig vo öiserem Land mìt Lȁbesmìttel gsii. Ùnder siiner Lȁitig ìscht de Plaan fȕr der Aabou vo Brootfrùcht an ali Höger ue entwìcklet woorde. Ase hȁt au ìm Zürcher Bëërggìbiet jede Puur d Pflìcht zùm Wȁizen ùnd anderi Frùcht, aber au Hërdöpfel ùnd Gmües pflanzen ȕberchoo. Wìll’s ìm Bëërg obe wenig acherbaare Bode ghaa hȁt, hȁnd vìli Rieter müese draa glauben ùnd sìnd uusträniert woorde. Ase hȁnd au d Fȁlmisser Puure vom Meliorazioonsamt de Voorschlaag ȕberchoo, das bluemeriich Moor z träniere, ùnd wìll ales hööch subvȁnzioniert woorden ìscht, hȁt sich niemert schtarch gweert dergȁge. Vo der Ȕberschwȁmigskataschtrooffen ìm 39i hȁts vo de Solidaritäätssammlig no vìll Gȁlt ùmeghaa, ùnd daas hȁt mer jetzt ìm groosse fȕr d Meliorazioon iigsetzt. Derzue hȁnd au Bùnd ùnd Kanton die Aarbete riichli ùnderschtȕtzt, das em Ȁinzelne nȕme vìll Chöschte bblìbe sìnd.
S Bougschȁft Wyler im Schtȁȁg hìne hȁt d Aarbet uusgfüert, ùnd sini Aarbȁiter hȁnd mȁngmool gfluechet wȁg em vìllne Holz wo doo fȕrechoo ìscht. Das hȁt die Graberei rȁcht bìhìnderet! De lȁitendi Ìnschenöör hȁt derzue gsȁit, das Holz seig, ȕber Joortuusigi ìm nasse Bode konserwiert, no vo der letschten Iisziitt doo bìgrabe woorde.
Wie’s ìscht, wȁnn d Öffetlichkȁit zaalt, hȁt au doo en gschtudierte Plaaner mȕsen aane, ùnd dem sis Projȁkt hȁt de bìtȁiligte Puure gaar nȕd gfale, wìll mer nȕd dìrȁkt ìn Bach aben entwȁsseret hȁt. Nȁi, es ìscht en kȕnschtliche Voorflueter ùs 40er Zìmȁntroor gmacht woorde. Dìrȁkt ìn Bach abe z grabe wäär z ȁifach gsii, ùnd di ganzi Arbet hetti em Ìnschenöör au nȕd vìll Verdienscht bbrocht. Es hȁt sich dȁnn aber glii zȁiget, das di ȁifachner Löösig doch di besser gsii wäär. D Quȁle vo der Wasserversoorgig hȁnd scho nach zwȁi Joore nù no d Helfti Ertraag ggëë, s ander Wasser ìscht jetz dùr d Tränaasch ìn Bach abe gloffe.
No dem Träniere ìscht no ìm Herbscht ggacheret woorde, und wie! Ich bìn doo en 16-jȍȍrige ›Schwȁderlig‹ gsii ùnd hȁ müese bì dëre schwëëren Aarbet hȁlffe. De Hȁiri Pfȁnniger ìm ›Schìff‹ ìm Büel ȁnen ìscht mìt sim Holzvergaasertraktoor ùnd eme schwëëre Sȁlbschthalterpflueg am Morache gsii. Vom Bach aa deruuf ìsches zeerscht ìm alte Wìsland no guet ggange. Won aber de Moorboden aagfange hȁt, ìsch s Theaater loosggange. Ìmmer wȁnn die Siite mìt der Holzchùchi draa ì de Fùre hetti sele lauffe, hȁmmer all paar Meeter müese Brȁtter ùnd Balken ùnderlegge zùm de ›Bührer‹ wìder zùm Drȁck uus brìnge. Je wiiters ufe mer choo ìscht, descht schwìriger ìsches woorde. Glii hȁt mer nù no vo vorne nach hìne chöne Pflüege, ìm Retuurwȁȁg hȁt mer de Pflueg ȁifach hìnenoowe zogen ùf ere Chueffe, wo min Vatter ȁxtraa derfȕȕr gmacht hȁt. Will’s ìmmer mooriger ùnd bodelooser woorden ìscht, hȁt de Traktoor aafää ooni z zieh scho versuuffe. De Hȁiri Pfȁnniger hȁt dȁnn d Aarbet uufggëë ùnd verschproche, de Chuenze Röbi ì der Hueb z schìcke. Weniger versoffen ìscht em Vetter Robert sin Bȁnziiner, aber dëë hȁt weniger PS ghaa ùnd drùm zùm Fȕrschichoo gschnȁller müese faare. Das ìscht aber fȕr die am Pflueg schier lȁbesgfȍȍrlich gsii, wìll allpott Baumschtöck ùnd ganzi Baumschtȁmm fȕrechoo sìnd. Jedefalls hȁts der Ërnscht Bopmer emool ›hoch im Bogen‹ fùrtgrüert wo’s de Plueg hööch ùs de Fùren useglùpft hȁt. Zùm Glȕck hȁts em nùr de Schnuuf verschlagen ùnd öppen e blaui Büüle ggëë. Mit Ach und Krach hȁt mer de ganz Blȁtz chöne cheere, ùnd ali hȁnd ghofft, de Froscht wëërdi sis Wëërch a dene zääche Fùre dȁnn scho mache. Aber wiit gfëëlt! Ì dem Wìnter hȁts vìll Schnee ggëë, ùnd der Acher ìscht ȕberhaupt nie gfroore. Ìm Früelig hȁt mer probiert z egge, aber d Schpaaterollegge vom Ìnduschtriiaabouwërch, wie die vo de Chüe oder Ross zogne, sìnd nùr obe drȕber gloffe, oder dȁnn hȁnds ganzi Fùren usezeert, was no schlìmmer gsii ìscht. Ase hȁnd d Fȁlmisser wùchelang mìt de Hërdöpfelhaue drùfloos gschlagen ùnd gliich kȁin rȁchten Acher fërtigbbroocht. D Hërdöpfel wo dȁnn gwachse sìnd hȁnd wȁg de vìle Bodesüüri wie rüüdig uusgsee. Nù di schööne hȁt mer dervoo no chöne verchauffe, aber ìm vierte Chriegsjoor sìnd d Lüüt au nȕme hȁikel gsii ùnd froo, wȁnn’s öppis z Ȁsse ghaa hȁnd.
Wie scho Aafangs erwäänt, sìnd d Quȁle vo der Wasserversoorgig zȕmpftig zrùggggange. Das hȁt sich dȁnn bsùnderbaar bì de Joorhùnderttrȍchni ìm 47i fataal uusgwȕrkt, wìll ì de Fȁlmisquȁle nù no öppen en Viertel vom früener bì Trochehȁit feschtgschtellte Wasser gloffen ìscht.
Aber au öiseri Biili hȁnd’s gmërkt! Ìm langjȍȍrige Dùrchschnìtt ìscht der !Ërtraag vo 30 Völcher öppe 100 Kìlo zrùggggange. Nȕd nùr wìll’s ì dene Rieter ase vìll mee gfùnde hetted, nȁi, s Chliikliima hȁt sich ase ggȁnderet, das es vìll Mool ȁifach kȁi Tau me gìt ùnd d Biili ase de Hùngtau vo de Tane nȕmen oder schlȁchter chönd nùtze.
Dȁnn hȁt sich aber d Plaanig vom 42i als schlȁcht erwìse, ùnd mer hȁt ìm hìndere Tȁil Lȁitige mȕsen uusgrabe, wìll s Wasser nȕmen abgloffen ìscht.
Mer macht hȕt d Puure vo Natuurschutzsiite verantwortli, das en Huuffe eemooligs Schtreuland trocheglȁit ìscht. Mer vergìsst aber debii, das ooni die zwee Wȁltchrieg mìt ìrne Versoorgigsȁngpȁss no jetzt mȁngs Riet ìm alte natüürliche Zueschtand wäär. Es tùnkt mi aber ȁis ganz sìcher, wȁmmer voruus gwȕsst hetti vo de Müe ùnd em Chrampf wo die Uurbarisierig bbrocht hȁt, mer hetti’s glaub a mȁngem Oort ùnderloo, en Entwȁsserig z mache. Ì de hȕtige Ziitt mues es aber s Bìschtrȁbe vo öis allne sii, di no vorhandene Rieter ùnd Bluemepöörter de folgede Gȁnerazioone z ërhalte, ùnd no de letscht Reschte von ere früenere Natuurlandschaft wiiterszggëë! Debii schiints bsùnderbaar wìchtig, das au chliini Rietli ùnd Bluemepöörter, aber au offni Wassergrȁben ùnd Schtuudehȁȁg als Trìttschtȁi fȕr Insȁkten ùnd Sùmmervögel au wiiterhii di nöötig Bìachtig fìnded.