De Robert Grìmm
Am 16. Aprìl 1881 ìscht ìm Saagerȁi hìne de Robert Grìmm als s jȕngscht vo vier Chìnde vom Albërt Grìmm, Fabrìkschlosser, ùnd de Luise Grìmm-Chuenz, Fiinwȁȁberi bì s Oberholzers, gìboore woorde. Das es hȕt no en Erìnnerigstafelen a das Erȁignis ìm Saagerȁi gìt, liit doo draa, das de Robert Grìmm ȁine vùn bìkannteschten Aarbȁiterfüerer ùnd Politiker woorden ìscht. Won siiner Hȁimetgmȁind au als Nazionalroot ȁng verbùnde bblìben ìscht. Z Wald ìd Primar ùnd Sekschuel ggange, hȁt ëër scho doo bìn Bueben als ›Bandifüerer‹ ggùlte. Mer hȁt vo ìmm verzelt, ëër heb scho als Prìmaarschüeler eme ȁitöönige Nomittaag siini Schpììlkamerade mìt eren 1. Auguschtreed erfreut.
Siini Juged ìscht ìn e Kriisezit gfale, ùnd ëër hejg sich scho ìmmer uufgregt, das siini Mueter au mìt Fieber no hȁt müesen am Wȁbschtuel schtoo, aber d Frau Oberholzer vo s Fabrìkanten ùf der andere Siite vo de Fabrìk wȁg jedem Unwoolsii hȁt chönen ìm Bett bliibe. Wìll d Famìlie kȁi Gȁlt ghaa hȁt zùm Leergȁlt zaale, hȁt d Schwöschter Albërtine fȕr de Robert mìt emen Ìnseraat e Schtell gsuecht, mìt Choscht ùnd Loschii bìm Mȁischter, ùnd au z Öörliken ùne ìn ere Buechtrùcki ȁini gfùnde.
No der Leer hejg ìnn si Gsellewanderig dùr halb Europa gfüert. Zwoor mìt ùnderschìdlichem Gfell. E vìllnen Oorten ìscht ȁifach kȁi Aarbet ùmegsii, ùnd esoo ìscht de Robert Grìmm ìm 1902 halbe verhùngeret wìder ì siini Hȁimet ùf Wald zrùggchoo. Mer hȁt dȁnn schiints gmȁint, ëër sei Lùngechrank ùnd hȁt en es Zitli ìs Sanatoorium ufe gschìckt. Zùm Glȕck ìsches aber nù Ùnderernäärig gsii, hȁt aber bìwȕrkt, das ëër nie Soldaat woorden ìscht.
Scho als Wanderpùùrscht ìscht de Robert Grìmm mìt der internazionaalen Aarbȁiterbìwegig zȁmechoo ùnd wìder zrùgg ì de Schwiiz au glii mìt der Oogrȁchtigkȁit ì de doomoolige Aarbetswȁlt ìn Konflikt. Wìll mer ìnn wȁg siim Iisatz fȕr Aarbetskoleege ùf di schwarz Lìschte gsetzt hȁt, ìscht ëër ì der Folg nùr no fȕr d Gwërkschaftsbìwegig täätig gsii. Ìm Oktoober 1911 ìscht de Robert Grìmm vùm Waalchrȁis Zȕri Ùssersihl ìn Nazionaalroot gwelt woorde. Dem Greemium ìscht ëër wääred volle 44 Joore treu bblìbe.
Scho ìm 1908i hȁt ëër d Rosa Reichesberg ghüroote, wo rùssisch-jüdischer Hëërkumft gssii ìscht ùnd e füürigi Sozialìschtìn. Es Joor schpȍȍter ìscht de Grìmm Redakter vo de sozialìstische ›Berner Tagwacht‹ woorde, zùme Jooresghalt vo 3300 Franke. Zȁme mìt siire Frau hȁt sich de Robert dȁnn intȁnsiiv dëren Aarbet gwìdmet, ùnd mer hȁt mìr gsȁit, ìri Chìnd Bruno ùnd Jenny seiged drùmm vìll bì der Grosmueter ìm Bìnzholz obe gsii. D Eltere hȁnd dȁnn no acht Joore gschìde, wìll bȁidi eender mìt em Chopf dùr d Wand ggange wääred, als en Vergliich z mache. Gliichwoll hȁt d Rosa no wiiters fȕr [ 19 ] ›d Tagwacht‹ gschaffet.
Ìm Zȁmehang mìt em Eerschte Wȁltchrieg ùnd de Rùssische Revoluzioon ìsches ì Europa grȕntli drùnder ùnd drȕber ggange, ùnd de Nazionaalroot Grìmm hȁt sich ì manigfacher Aart aktiiv a dëre Politik bìtȁiliget. Zìmmerwaldkùmferȁnzen ùnd Oberschtenaffääre sìnd doo nù am Rand z vermërke. Mìt em Ȁnd vùm Eerschte Wȁltchrieg sìnd di groosse Probleem eerscht uufbbroche. D Aarbȁiter, wo Mìlitäärdienscht glȁischtet hȁnd, sìnd veraarmet; ìri Famìlene hȁnd Hùnger ghaa, ùnd de Bùndesroot hȁt’s ùnderloo, fȕr Lȁȁbesmìttel Hööchschtpriis aazsetze. Wër Gȁlt ghaa hat, ìscht guet dervoochoo, di andere hȁnd e chaargs Lȁȁbe müese füere. Esoo hȁts ìm Land ùme bìn Aarbȁitere aafoo gääre, ùnd de Robert Grìmm ìscht ȁine vo ìrne beschte Füerere gsii. Ìmmer wìder hȁt ëër siini Schtìmm gȁge ›d Bourgeoisie‹ ërhoben ùnd hȁt Forderigen a di Ȁidgìnössische Rȍȍt ùnd an Bùndesroot gschtelt. Forderige, won ùf em Aarbetsmäärt ùnd ìm tȁgliche Lȁbe vo der Aarbȁiterschaft ȁntli zùn ere Besserig hetted chöne füere. Aber! Die Lüüt, wo dȁnn s Sȁȁge ghaa hȁnd, sìnd voller Angscht ùm ìri Privileegie gsii. Schtatt z verhandle, hȁt mer d Armee mobilisiert. Esoo hȁts ȁifach müese zùme Gȁneraalschtrȁik choo. I dëre Ziit, won e mörderischi Grìppiwȁlen ȕber ganz Euroopa gwüetet hȁt, ìscht es Uufgìbot en unhȁilvolls Ùnderfange gsii; sìnd doch ì den ȁnge Kantonemȁnt tuusigi aagschteckt woorden ùnd au gschtoorbe. Derzue ìscht choo, das de Gȁneraal mìt siine 70 Joore nȕmen ìm Vollbsìtz vo Entschȁidigschraft gsii ìscht ùnd nù no ȁis ìm Chopf ghaa hȁt: en Schüüssbìfeel z ertȁile, won ìmm ìn letschte vier Chriegsjoore nie mögli gsii ìscht. Esoo ìscht dȁnn s Militäär gȁge di ȁigne Lüüt iigsetzt woorde, ùnd s hȁt Tooti ùnd Verwùndeti ggëë.
Mer hȁt dȁnn no em Schtrȁik em Robert Grìmm ùnd an e paar andere Sozi de Prozȁss gmacht. De Grìmm ìscht stellvertrȁted fȕr vìll anderi ìs Sìmmetaal, ùf Blankebùrg siini Schtrooff go abhocke. Mer hȁt amigs bì Bìkannte verzelt, daas seig e gaar nȕd ërnschthafti Schtrooff gsii. Telifoon ùnd Schriibmaschine seiged jederziit zùr Verfüegig gsii. Au em Grìmm si Lideschaft, s Jasse, sei nȕd z chùùrz choo. Scho ì der zwȁite Wùche heb mer ìnn ì der Doorfwììrtschaft gsee, mìt em Wììrt ùnd zwee Polizìschte dem Schpììl frööne.
Scho vor em Gȁneraalschtrȁik hȁt de Robert Grìmm d Jenny Kuehn; di jȕnger Tochter vom Walder Tokter Adolf Kuehn ì der Sùmmerau, kȁnegleert, ùnd di bȁide hȁnd bschlosse z hürote. Au dëren Eeh sìnd zwȁi Chìnd gschȁnkt woorde: Ùrsula ùnd Hans-Ueli, wo dȁnn vìll ìm Walder Tokterhuus a de Walder Paanhoofschtrooss gsii sìnd. D Frau Elsy Wörner erìnneret sich no lȁbhaft a die zwȁi mùntere Chìnd ì ìrem Noochberhuus. Iich cha mi no guet draa erìnnere, won am 1. Mai ìm 82i d Jenny Grìmm zȁme mìt ìrer Schwöschter Hedy Kuehn ìm Saagerȁi hìne d Erìnnerigstafelen an Robert [ 20 ] Grìmm enthȕllt hȁt. Die schlìchti Chùpferplatten ìscht am Gìbùùrtshuus nȁbet em ehemoolige Chìndergaarten aabbroocht.
Wȁnn ich hȕt en jùnge Walder frooge: «Wër ìscht de Robert Grìmm gsii?» – oder: «Wo ìscht er gìboore woorde?», dȁnn ȕberchùmm i as Antwort mȁischt nù es Achselzùcke – «Kȁi Aanig!» Esoo wëërded ì öisere schnȁlllȁbige Ziiten au bìrüemti Bȕȕrger bald vergȁsse. Bìm Huus ìm Saagerȁi lauffed au wenig Lüüt verbii oder bìachted so e Tafele nööd, wo no d Erìnnerig ìm Dorf erhalte wùùrd. Drùm mȍcht i doo, au wȁnn ich nȕd ìmmer mìt de Gìdankegȁng vom Robert Grìmm vìll ha chönen aafange, es Schtùck Walder-Vergangehȁit erwääne, wo’s sìcher verdienet, nȕd ganz vergȁsse z wëërde.
Daten aus Adolf McCarthy: Robert Grìmm: Der schweizerische Revolutionär.
[ 21 ]