Wȁnn’s ùm Fluurnȁme goot, gìts glii emool Mȁinigsverschìdehȁite mìt de jewiilige Bsìtzer vom Land. Mìr ìscht sìd langem uufgfalle, das nöizuezogni Bsìtzer di uurschprȕnglige Nȁme vo ìrne Wìsen ùnd Fluure nȕme no em Althëërbbrochte bìnȁned, vìllmee wëërded gaar Nȁme, wo ìm Notariaat iitrȁit sìnd, ȁifach mìt ȁignen ërsetzt. Es ìscht zùm Tȁil doodruus z ërchlääre, das mer dem, wo gsii isch, wo vìlìcht ȕber Joorhùnderti gwachsen ìscht, ȁifach nȕme noowefrȍȍget. Dermit gìts aber ì Fȁld ùnd Fluur e Veraarmig, ùnd schpȍȍteri Bìwoner hȁnd kȁi Aanig me, wien eso en Blȁtz Land uurbarisiert woorden ìscht, aber ȁ nȕme, wër en früener bsȁssen ùnd vìlecht ȕber Gȁnerazioonen use drùff gschaffet hȁt.
I ha mi scho vor vìle Joore mìt de Fluurnȁmen ìm Hüebli bìfasst. Öppenemool au mìt alte Lüüt drȕber tischgeriert ùnd hȁn dȁnn scho müese schtuune, wie ùnderschìdli alti Nȁmen ìm Volch presȁnt sìnd. Bsùnderhȁitli mini zwoo Grostantenen ìm Wùlelȁdeli ob em Schuelhuus hȁnd ìn Vierzger Joor sìcher no ì de ganze Schuelwacht ùme Bschȁid gwȕsst ùnd hȁnd mer mȁngi gueti Aaregig chöne gëë. Zù de Nȁme sȁlber ìscht z sȁge, das di eltschte scho ùs der alemanische Ziit schtamed. Esoo ìscht s Hüebli sȁlber sìcher d Verchliinerigsform vo der Hueb. Das ìscht en habliche Bsìtz von ere Groossfamìlie gsii, ùnd es schiint, das vo der Hueb uus e Rȁȁje wiiteri Öörtlichkȁite bìsidlet woorde sìnd: Huebacher, Huebwis, Huebrȁi ùnd ȁbe s Hüebli. Ìn alte Zite hȁt aber Hischwiil ì der Wacht a der Schȁidegg e vill wìchtigeri Rolen als s Hüebli gschpìlt. ›Ze Huswile‹, ›Wiler des Husi‹, chùnt au vomen alemanische Name hëër. D Bìsidlig vo Hischwiil goot sìcher ìs letscht Joortuusig zrùgg. Entschtande ùm 600-800 n. Chrìschtus, wììrts erschtmools ìn eren Uurkùnd am 8. Juli 1250 erwäänt. Doo wììrt vom Paapscht Innozȁnz em Vierte s Chlooschter Rüti ìn aposchtoolische Schùtz gnoo ùnd zugliich sini Privileegien ùnd Bsìtzige bìschtäätiget; drùnder au Hischwiil, won es Leheguet gsii ìscht. Schpȍȍter ìscht dȁnn Hischwiil e Vogtei‚ won au d Hefere derzue ghöört. 1425 hȁt d Schtadt Zȕri am 2. Auguscht vom Hans Chleger ìm Schtȁȁg, nȁbet andere Bsìtzigen au d Vogteie ›Zù Husswile ùnd zù Heverein‹ (Hischwiil ùnd Hefere) gchaufft ùnd ìrer Landvogtei Grüenigen ùnderschtelt. Dȁnn ìscht aber Hischwiil bìs zùr Uufhebig vom Zȁȁnten ì der Gȁged ›Zȁȁntebìzirk‹ gsii, [ 15 ] ìm Mìttel vo de Joore 1806-29 hȁt de trochni Zȁȁnte (De nassi Zȁȁnte ìscht ùf Wii, Moscht ùnd Schnaps erhobe woorde) bìtrȁit:
- Chërne (Wȁize, Rogge):
- 12 Mȕtt + 2 2/5 Mȁȁssli
- Gëërschte:
- 1 Mȕtt 3 Viertel 3 Vierlig + 2 1/5 Mȁȁssli
- Boone:
- 1 Mȕtt 1Vierlig + 1 1/2 Mȁȁssli
- Haber:
- 10 Mȕtt 3 Viertel 3 Vierlig + 3 1/5 Mȁȁssli
Es Mȕtt ìscht 83 Liter Ìnhalt gsii (Rapperschwiiler Mȁȁss). Das hetti ì Kapitaal ùnd doomooliger Wäärig 2866 Fr. 9 Batzen ùnd 5 Rappe gmacht. Das ìscht d Abgoob vo 91 Bìtrììbli; macht summa summarum 31 Fr. pro Bsìtzer.
De Zȁȁntebizirk Hischwiil hȁt umfasst: Halpergholz 4; Hüebli 6; Lueget, Hìnderwald, Hìrschacher 2; Aa 5; Erli 8; Hischwiil 22; Bode 4; Schtȁichroome 4; Loch 2; Bȁizi 2; Lade 3; Rood 14; Naase, Ebnet 2; Chlooschter 2 ùnd Hùndsrùgge 3 Bìtrììb. Hischwiil ìscht also dȁnn au de mȁischt bìsidleti Wiiler gsii, ùnd es nìmmt ȁim wùnder, won all die Lüüt glȁbt hȁnd. Ìm 1812i sìnd 115 Iiwoner noowegwise! Mer wȁiss aber, das wȁg em Nìdergang vo der Huusschpìnnerei vìli Famìlenen aarmegnössig woorde sìnd, esoo sìnd dȁnn mȁngi vo Hischwiil ewȁggzoge. Di nöie Fabrìken ìm Tal ùne mönd vìli von enen uufgnoo ha. Das aber ìm ganze Gìbiet esoo vìli Hȁimeli gsii sìnd, ìscht druuf zrùggzfüere, das mer d Puurerei nù no als Nȁȁbetërwërb bìtrìbe hȁt. Eerscht dùr d Handschpìnnerei ìsches au mögli woorde, ìn Bëërgen obe mìt ìrem karge Boden es Uuschoo z fìnde. Z Trotz sìnd en Huuffen Ȁcherli aapflanzet woorde. Sùscht hetti Hischwiil au nie eso vìll Zȁȁnte chöne ad Landvogtei Grüenige, ùnd dermìt schlussȁntli ad Schtadt Zȕri ablìfere.
Vo denen Ȁcher ùnd Ȁcherli züüged aber Nȁme wie: Hìrschacher (Hirse). Boossematt (Rogge), D Zȁlg z Hischwiil vo Wȁize, Gëërschten ùnd Haberzȁlge. Es gìt aber ì der Schuelwacht au Fluurnȁme, won ùf de früener Bsìtzer hiiwised; Egliwiis ùsset em Hüebli; s Taavete (Davids) Bëërg gȁgem Joosebeerg ue. Der Öölerchopf ob de Schtȁiwȁid ùnd e paar ander mee. Ales Nȁme wo ȕber langi Ziiten ewȁgg gwachse sìnd ùnd lȁider au ì chùùrzem chönd vergȁsse goo.
[ 16 ]