Ìm vorletschte Joorhùndert sìnd ì de mȁischte Gmȁinde Gnosseschaften entsschtande wo zmȁischt de Sȁlbschthìlf vo der Aarbȁiterschaft ùnd vo der Puursaami ddienet hȁnd. Ase sìnd das z Wald hauptsȁchli vier verschìdni gsii.
De Landwìrtschaftlich Verȁin Wald ìscht ìm Joor 1856 ggrȕndet woorde mìt em Hauptaugemërk ùf d Förderig vo de Veezùcht. Das ìscht zùr Hauptsach derduur gschee, das jedes Joor e Vee-Premierig duregfüert woorden ìscht ùnd öppen en Schtier aagschafft, demìt hettid d Puure selen aaghaa wëërde, besseri ùnd mee Schtiere z haa. Bsùnderbaar aber dërig mìt ere bessere Lȁischtig.
Di zwȁiteltischt, ase wùùrdi glaube, ìscht di Landwìrtschaftli Konsuumgnosseschaft Hüebli ùnd Ùmgȁbig gsii. Die hȁt nȁbet em Güeterschuppe z Gibschwil es Depot ghaa, won ales wo vo der Paan choo ìscht hȁt chöne gglaageret wëërde. Ase Dȕnger, wo mer zwoor zùme groosse Tȁil dìrȁkt vom Paanwage verchauft hȁt, wie s Tomasmȁȁl ùnd Kalisalz won mȁischtens ìm Märzen uusgglade, ùnd ì de sȁbe Joore sìcher zùme groosse Tȁil von Puure hȁigschlìttnet, ùf d Puurehööf bbroocht woorden ìscht. Dȁnn hȁt sȁbi Gnosseschaft amel ìm Hüebli, ì der Beckerei vo mim Uurgrosvatter Brȁndli, en Konsuumwaarelade bìtrìbe, won aber au Petrool fȕr d Lampen ùnd Wërchzüüg fȕr Hoof ùnd Gaarte verchauft hȁt. Verwalter ùnd Depothalter ìscht mȁngs Joor der Ërnscht Bodmer-Chuenz ìm Fȁlmis gsii, im Depot Gibschwil au no doo, won ì de Zwȁnzgerjoor mìt em Landwìrtschaftliche Verȁin Wald fusioniert gsii ìscht. Bì sȁbere Gglȁgehȁit hȁt mer lȁider ùf de Konsuumwaarelade verzìchtet. Mer hȁt sogaar mìt em Konsuumverȁin es Abkomme troffe, das nȕd en nöie Lade hetti tȍȍrffen ëntschtoo.
Die Grȕnder ìm Hüebli sìnd au aktiv debii gsii wo mer z Wìnterthur de VOLG ggrȕndet hȁt. Es sìnd das zwee Oberholzer vos Taavete, der Albërt ì der Ooh ùnd sin Brüeder, de Mȕli Otto, dȁnn aber em Taaveten Albërt sin Schwooger, de Schtaatsföörschter Albërt Chuenz ìm Fȁlmis ùnd dem sin Brüeder Gottfried Chuenz-Brȁndli vom ùnderschte Huus ìm Fȁlmis gsii. De Landwìrtschaftlich Verȁin Wald ìscht en Ortssȁkzioon vom Kantonaalverȁin gsii, ùnd ìscht dȁnn au bìm Zȁmeschlùss mìt em Hüebli gschȁftsmäässig ìn VOLG ìntegriert woorde, wìll bȁid jo de gliichig Zwȁck ghaa hȁnd: D Landwìrtschaft mìt gȕnschtige Produkzioonsmìttel z bìlìfere.
Di gliichen Iniziante hȁnd aber au 1891 e Veezùchtgnosseschaft ghulffe grȕnde zùr Förderig vo der Bruuveezùcht, wo dȁnn no böös ìm Aarge gsii ìscht. Nach aafȁngliche Quereele mìt em Landwìrtschaftlichen ìscht die dȁnn guet ì Faart choo. Gmȁinsam hȁt mer dȁnn Muni vo guete Bìtrììb gchauft, ùnd was ȁigetli am mȁischten ùf de Fortschrìtt ggrìchtet gsii ìscht, es Zùchtbuech iigfüert.
A de Veeschaue, witerhii organisiert vom LVW, wo jede Zȕchter hȁt chöne gsee was fȕr Verbesserige mìt de guete Muni hȁnd chöne gmacht wëërde, ìscht bìs hȕt zȁmegschaffet woorde. Ì den eerschte 69 Joore sìnd grad nùr vier Zùchtbuechfüerer gsii: Emil Pfȁnniger, Lauf 1891-95; Emil Müedeschpacher ùf Rüti, Büel, 1895-1913; Otto Oberholzer, Mȕli Raad 1913-27; Jac. Chìndlimaa, Chrìnnen, 1827-60, fȕr volli 33 Joor.
Ì de ganze Schwiiz ìscht das di 36. Gnosseschaft gsii ùnd hȁt bìs hȕt die Gnosseschaftsnùmmere phalte.
Es ìscht ìn öisere Gmȁind aber au vo Arbȁitersiite draa tȁnkt woorden ȁigni Lȁde z haa. Doo derzue hȁt mer der Arbȁiter-Konsuumverȁin Wald ìs Lȁbe ggrüefft, dëë ìscht vor nȕd allzù langer Ziit ìm COOP ùnderggange. De Konsuumverȁin hȁt ì de mȁischte Wachte sini Lȁde ghaa, ase Laupe, Diezike, Gȕntschberg, Hueb ùnd Joonetaal. Ër hȁt ì de beschte Joore drei Beckereie bìtrìben ùnd au Chole zùm Hȁize gglìferet. Ìm Doorf sȁlber hȁts es groosses Magaziin mìt Büro ùnd Laden ìm Konsuumhoof ggëë (hȕt Besmer AG). Am Doorfplatz en Lȁbesmìttel ùnd en Mërceriilade, ì der Brȁitematt en Lade mìt Beckerei ùnd ìm Zȁntraalhoof ùssen e paar Joor lang en Lȁbesmìttellade. Derzue hȁt s Nelli Rochat, schpȍȍter Frau Rüegg-Rochat, en Schuelade fȕr de Konsuumverȁin gfüert. Deet hȁnd Walder gȕnschtigi, wäärschafti Schue chöne go poschte.
Lȁider, so schiints mìr ìm Rȕckblick, ìscht ì de letschte Joore de Gnosseschafts-Gìdanke mee ùnd mee ì Vergȁssehȁit ggroote, ùnd Migros, COOP ùnd Landi sìnd zùm ene knallhärte Gschȁft woorde, wo der Ȁinzelni grad no e Nùmmeren ùf de Mìtgliidchaarten ìscht. Di verschìdene sȁlbschtȁndige Gnosseschafte sìnd zù ìmmer gröösseren Ȁinhȁite verschmolze, won es Doorf drìnn ȁifach no en Schtandort ìscht, wo wȁnn er nȕd gnueg Ùmsatz brìngt, chùùrzer Hand gschlosse wììrt, seb dȁnn no en Iichauffsmöglichkȁit ìn ërrȁichbaarer Ùmgȁbig ìscht oder nööd.
Ase sìnd d Ideal vo de Grȕnderziit dùr d Globalisierig, wo ȕberall Uuswȕrkige hȁt, verdrȁngt woorden ùnd wëërded vìlìcht ȁines Tags wìder müese z tȁnke gëë, wȁnn di letschte zwee Konkurȁnte sich au no fertiggmacht hȁnd.