En Walder Ùndernȁmer ùs de Chrìnne
Der Otti Hess ìscht ìm 1922i ì der Chrìnnen ùf d Wȁlt choo. Sis Elterehuus ìscht ùf de Grȁnze vo Wald zù Goldige gschtande, ùnd sis Vatterhȁime hȁt de gröösser Tȁil Land ì dëre Sanggaller Gmȁind ghaa. Mer hȁt bìn öis amel verzelt, mer chönni deert ùf em Ofebank ì zwoo Gmȁinde lìgge. Sini Mueter ìscht es Emilie Chìndlimaa ùs em Noochberhuus gsii. Bȁidi Eltere sìnd Schuelkoleege vo mim Vatter mìt Joorgang 1895 gsii. D Famìlie hȁt föif Chìnde ghaa. Zwoo Schwöschtere sìnd elter ùnd ȁini jȕnger gsii. Dȁnn ìscht aber de Jȕngscht, der Alfred, no zȁȁ Joor mìndeschtens nach em Otti gìboore.
Der Otti ìscht nach de Sekùndaarschuel zwee Wìnter ìn Schtrìckhoof ùf Zȕri ì di Landwìrtschaftli Wìnterschuel ggangen ùnd ìscht deet zȁme mìt em Max Chȁgi, emen Ùsslandschwizer wo bìn öis ìm Ghȁischt ggleert hȁt puure, ìm Ìnternaat gsii. No glii emool hȁt dȁnn dë jùng Maa aagfange Traktöörlen ùnd hȁt derbii hauptsȁchli, so glaub ich z wȕsse, Holz gfüert. Es ìscht ob em Huus a de Farnerschtrooss e Garaasch bboue woorde.
Ìm Wiiler Oberholz ìscht di sȁb Ziit e jùngi Frau ùs em Sanggallische Leereri gsii, wo bìn jùnge Mane no rȁcht ùmwoorbe gsii ìscht. Glii hȁts dȁnn ghȁisse, s Oberholz müesi en nöie Leerer sueche, d Margrit Diethȁlm hürooti de Chrìnnen Otti. Ì de Ziit scho vor em Hoochsig ìscht de Fuerpark vo de Chrinnen ùm en Cletrac Raupeschlepper ërwiiteret woorden, ùnd mìt eme modërne Schneepflueg hȁt er ìm Wìnter ì de Gmȁind ùmen ali Nȁbetschtroosse pfaadet. Das ìscht bì sȁbene schneeriiche Wìntere mȁngsmool nȕd ùngfȍȍrli gsii, ùnd es hȁt öppe wenig zùm en Oogfell gfëëlt. Ùf de schmaale Gmȁindschtroosse hȁts au öppen e Morachete ggëë, wȁnn’s de Pfaadschlìtte wȁg de Wäächtelen ȕber de Schtroosserand usetrùckt hȁt. Es hȁt ȁben au zȕgig müese gfaare wëërde, sùscht hetti mer nȕd ì de vorggëëne Ziit ȕberall ùme möge pfaade.
Früender sìnd jo ì de Gmȁind mìndeschtens föif Rossgschpann, zùm Tȁil kombiniert mìt Ochsegschpann mìt em Pfaade bìschȁftiget gsii. Di mȁischte no miner Ërìnnerig mìt eme Föifer- oder Sȁchserzùùg, ùnd nȁbet em Otti hȁnd nù no wenigi Rossgschpann d Nȁbetschtrȍȍssli pfaadet.
Wìll ì de sȁbe Ziit nȕd jede hȁt chönen aafange fuerhalteren ùnd Laschtwȁge zuetue, ìscht em Otti zschtatte choo, das de Pottebërt no em Tood vo sim Brüeder sich ganz ùf sis Carùndernȁmen ùnd d Poschtauto bìschrȁnkt hȁt. D Konzȁssioone vo de Laschtwȁge hȁt di nöiji Fìrma Otto Hess AG chönen ȕbernëë. Doo hȁt der Otti Hess-Diethȁlm d Gglȁgehȁit phackt ùnd ìm Grùndtaal ùnen au e nöiji Chììsgrueb uufttoo. Die ìm Tonacher ȁnen ìscht vom Honegger uufggëë woorden ùnd ìscht au näächzue uusbbütet gsii. Esoo hȁt der Otti vo der andere Taalsiite Chììs an all Höger ue gfüert. Sini Laschtwȁge sìnd doo ì der alte Fabrìk vo s Honeggers ìm Saagerȁi ìm ene Shedbou ùnderbbroocht ùnd au gwaartet woorde.
Gwont hȁnd s Hessen ìm Saagerȁi ìm hìndere Hërrehuus vo dëren ehemoolige Wȁberei, won ër mìt de Fabrìk hȁt chöne chauffe.
Zùm Pfaaden hȁt mer aber de reperatuuraafällig Cletrac dùr en schwëëren Unimog ërsetzt, ùnd es sìnd d Schtaatsschtroosse mìt em Laschtwage pfaadet woorde. Wobii glaub ich sìd lengerem ìmmer en Wȁȁgchnȁcht mìt de Schuflen ìm Faarerhuus mìtgfaaren ìscht. Voranen ìscht vìli Mool znacht em Otti sini Frau mìtggangen ùnd hȁt sich derbii en Tȁil vo ìrer Gsùndhȁit ggopferet. So hȁt mìr d Margrit bìme Bsuech ìm Sanatoorium ›Höhenklinik‹, wo sie schwëër chrank s letschti Lȁbesjoor verbroocht hȁt, dervoo verzelt, das schlùssȁntli de Rùgge die schwëër Aarbet nȕme mìtgmacht hebi. D Margrit hȁt aber mȁngs Joor lang, bìs es nȕme ggangen ìscht, no d Buechhaltig vo der AG gmacht ùnd derzue au der Iisatz vo de Laschtwȁge dischponiert.
Wìll ìm Saagerȁi zwenig Platz gsii ìscht hȁt d Fìrma Hess d Essigbrȁnnerei gchauft, abggrìssen ùnd ùf dem Platz e Garaasch ùnd e Bürobaraggen uufgschtellt.
Mìtti Fȕfzgerjoor ìscht der Otti ȁine vo de Mìtiniziante vom Schiilìft Oberholz gsii. Ër hȁt doo au scho ȁin oder zwee Trax fȕr Ërdaarbete ghaa ùnd sich mìt asigen Aarbete chönen a dem Wërch bìtȁilige. De Schtrȁiffe Land fȕrs Trassee ìscht aber wiitnoowe dùr s Vatters Wald ì der Chrìnne dùreggange, wo dermìt ëër au Akzionäär woorden ìscht. De Schiilìft ìscht dȁnn, wo di mȁischten andere Bìtȁiligten entweder gschtoorbe gsii sìnd oder sùscht nȕme hȁnd welle mìtmache, vo de Fìrma Hess wiiters gfüert woorde.
Ììrgedwȁnn ì de Sȁchzger Joor ìscht mer em nöie Trend vom Fërtigbeton gfolgt, ùnd mer hȁt ìm Grùndtaal e Betonaalaag bbout. Vo deet uus ìscht wiit ùme zueverlässig ùf d Bouplȁtz gglìferet woorde, das mìt der Ziit es ȁigetlichs groosses nöis Betonwërch die Aarbet ȕbernoo hȁt. Derzue sìnd aber fȕr di vìllne Laschtwȁgen ùnd Boumaschinen ìm Chefi ùsse nöiji Garaasche mìt Wërchschtatt nöötig woorde.
Hauptsȁchli zùm s Doorf vo de vìlen Ii- ùnd Uusfaarten vo de Kipper am Morge, Mìttag ùnd Oobig entlaschte, won ìm Verlauf vo der Ziit ìmmer schwëërer ùnd brȁiter woorde sìnd (Drei- ùnd Vierachser).
Dezue ìscht aber au es Sortierwërch fȕr s Materiaal vo de Boumùlde derzuechoo, wo wiit ùme zùr Entsoorgig vo Abbrùchmateriaal ùnd Bouschùtt uufgschtellt wëërded. Au Büro ùnd Fùnkaalag fùnkzioniered sìder deet ùsse.
Nȕd lang vor der Otto Hess gschtoorben ìscht hȁt ër sis Lȁbeswërch der FBB verchauft. Sis Gschȁft wììrt aber ìmmer no ùnder em alte vertroute Name wiitersgfüert, ùnd es schiint mer noo wie voor guet z lauffe. Wìll d Laschtwȁge vo der AG ìm Vercheer uuffalled, hȁn ich ì de Vergangehȁit ìme groossen Ùmchrȁis bìs an Rhii usen asig Kipper gsee faare.
Der Uushueb bì vìllne Nöibouten ìm Oberland wììrt ìmmer no vo de Hess AG gmacht, ùnd es sìnd a verschìdnen Oorte scho alti Grueben oder sùscht Sȁnkenen ì de Landschhaft mìt Uushueb uusggebnet woorde.
Der Otti ìscht mìr ì de letschte Jooren en liebe lüütseelige Koleeg gsii, wo ìmmer au ì öisere Kafirùndi z trȁffe gsii ìscht. Sis letschti Wërch ì der Gmȁind wììrt miich ùnd vìli anderi no lang an ìnn ërìnnere. Ich mȁine dermìt de langi Woonbou am Chüewȁid Weijerpoort, wo fȕr sis Ùndernȁme mȁngi Knacknùss z lööse ggëë hȁt wȁgem schlȁchten Ùndergrùnd. Dëë hetti bald chöne di ganzi Bouerei lo schiitere, wìll ër bì sȁbem schlȁchte Wȁtter schier vo sȁlber fùrtggloffe wäär.