Vo 1852-1869 hȁt d Walder Sekundaarschuel es Kadettekorps ghaa. Do drususe, so glaubt öisere Walder Doorfchronìscht Hȁiri Chrȁbser, seiged d Wùùrzle vo de schpȍȍtere ›Schwizergard Wald‹ usegwachse. Siinen Aagobe zfolg hȁt dë Ùmezùùg von Sekundaarschüelere s eerscht Mool a de Fasnacht 1888 schtattgfùnde ùnd schiinbaar sërewȁȁg gueten Aaklang gfùnde, das er ì der Folg ali drüü Joor schtattgfùnde hȁt. Dȁnn ghöört mer aber wìder vo de Schwizergard ìm Zȁmehang vom Ùmezùùg ùnd Fȁschtschpììl bì der Iiweijig vom nöie Sekundaarschuelhuus ùf der Bùùrg, wo von Schüeleren au Szeene ùs em ›Wilhelm Tȁll‹ vom Schìller uufgfüert woorde sìnd. D Schwizergard ìscht vom grööschten ùnd schnȁidigschte Pùùrscht vo de drìtte Sek bìfeliget woorde, ì Haupmenuniform, ìmm zùr Ùnderschtȕtzig ìscht de Lütenand gsii. D Kanöndlimannschaft ìscht vome Kanonehaupmen ìm Zȕgel ghaa woorde, dëë ìscht au verantwortli gsii fȕr d Sìcherhȁit vo de Mannschaft ùnd de Zueschauere. Uufzogen ìsch d Schwizergard mìt eme schtramme Fȁȁnerich mìt em ȁidgìnössische Faane, bìglȁitet vo zwee Chrieger als Faanewacht. Do derhìnder sìnd dȁnn acht Armbrùschtschȕtze vo de Zȕrchere mìt em blau-wiisse Faane choo. Dȁnn ìscht s Schpììl mìt Tambuuren ùnd Pfiiffer choo, won di tradizionellen ȁidgìnössische Militäärmȁrsch trùmmelet ùnd pfìffe hȁt. Dȁnn aber e ganz iluschtri Grùppe mìt em Urischtier, de ›Drei Ȁidgìnossen‹ ùnd em Pfaarer Rösselmaa mìt em Willhelm Tȁll ùnd siim Bueb. Derhìnder dȁnn sìnd jee en Harscht Ùùrner, Schwiizer ùnd Ùnderwaldner, all ì ìrne tradizionelle Schtandesfarben ùnd mìt Schpiesse, Helebarden ùnd Morgeschtëërn uusgrȕschtet, gloffe. Der Abschlùss vom Zùùg hȁt dȁnn d Artillerii mìt ìrne zwȁi Kanöndli gmacht, won jee nodemm, won di sȁchs Seckelmȁischter iignoo hȁnd, ìri Schȕss abgloo hȁnd. Die sȁchs mìt de Kasse hȁnd jee no de Zueschauer, mȁischtens vooruus, ì den Ùssewachte bì de Ghöft am Wȁȁg Biiträäg iizoge. D Schwizergard ìscht dȁnn, no em Verzele vo alte Lüüte, nȁbet de tradizionellen Ùmezȕȕg, won ad Mùschterig von weerfääige Manen ì der alte Ziit erìnneret hȁnd, ùf de Wȁȁg gschìckt woorde. Wìll’s aber scho ì der Gmȁind ùnder de Buebe von ȁinzelne Wachte, aber au öppen ìm Doorf zwȕschet den ȁinzelne Quartier, wie Brȁitematt, Tobel ùnd de Saagerȁindlere, zù Riibereie choo ìscht, hȁt die Sach nȕd guet chönen usechoo. Esoo hȁt de Vatter amigs verzelt, wie’s an eren Oberhölzler Fasnacht, wo’s hȁnd tȍȍrffe go ›Voorumezie‹ (Hauptproob ooni Iizie) a de Kantonsgrȁnzen ùsse zùn ere Schlacht zwȕschet em ›Hüebli Ȁis‹ ùnd de Schwizergard choo ìscht. Sȁb Joor ìscht de Hangeri Chnȁcht ùs em Ootel, wo bìm [ 46 ] Wȁidalbert obe vo de Gmȁind verdùnge gsii ìsch, Haupme vo de Hüeblere gsii. Em Verzele noowen en schtramme, chreftige Pùùrscht, wo dȁnn schpȍȍter bì der Polizei siis Wiiterschoo gfùnde hȁt. Item, wo d Hüebler vo der Sùnewiis gȁge d Kantonsgrȁnzen use gmarschiert sìnd, hȁt ene de Haupme vo der Schwizergard de Wȁȁg verschtelt ùnd verȁchtli gsȁit, si seled mache, das’s fùrtchämmed, jetz seig d Schwizergard doo, ùnd mìt dene blööde Traguuner z schüüsse sei ȁinewȁȁg Mùmpìtz! Potz Blìtz! Mìt dem Hüeblihaupme hȁt dë grooss ›Schtȕli‹ nȕd grȁchnet ghaa. «Mììr sìnd am Bëërg obe dihȁime, ùnd doo obe hȁnd die vo de Sekeler gaar nüüt z bìfele, sùsch tȁtschts!» Nȕd en Fuessbrȁit sei de Hangeri ùf d Site, ùnd wo de Schwizergardhaupmen ȁ no de Chopf verloore hȁt ùnd siin Sääbel ziet, hat ëër chùùrze Prozȁss gmacht, de Sȁbel ewȁgg ùnd ›Hooruck‹ ìscht der ander ìm Bȁchli ùne glȁȁge. D Ȁidgìnosse seiged dȁnn ìrem Haupme z Hìlf choo, aber ȁin ùm der ander seig au ȕber em Poort ùne glandet. Di erwachsne Bìglȁiter sìnd dȁnn derzwȕschet gschprùngen ùnd hȁnd die Schtriithȁȁn trȁnnt. Ì de folgede Joore hȁt mer nù no Schwizergard oder Ùmezȕȕg ad Fasnacht gloo! D Schwizergard ìscht dȁnn bìs zùm zwȁite Wȁltchrieg, ùnd schiints no vier Mool nochanen ùf de Wȁȁg gschìckt woorde, ùnd vìll Lüüt hȁnd Freud ghaa draa. Hööiphȕnkt sìnd sìcher d Hùndertjoorfiir ìm 34i vo öisere Sekundaarschuel ùnd d Landi ìm 39i z Zȕri ìne gsii. Ùf d Hùndertjoorfiir sìnd ali Buebe mìt nöie Gwȁndli uusschtaffiert woorde. Em Organisaator vo dem Fȁscht, em Emil Egli ìm Tanzhoof sii Schwȍȍgeri, miim Götti d Frau, hȁt z Wernetshuusen ìm Schuelhuus en schööne Tȁil von Bluuse, Beret ùnd Plùderhose zȁmebbüetzt. Und hȕt? Scho lang ghöört mer nüüt me von ere Schwizergard! Bì Aaloss vo der ›Hùndertfȕfzgjoorfiir‹ ìm Vieredachzgi hȁt mer nȕd emool me en öffetligi Fiir veraaschtaltet, esoo hȁnd si d Ziite ùnd d Intrȁsse gȁnderet. Asen e groossi Veraaschtaltig, wien ìm Vieredriissgi, wäär chuum me mögli, wìll d Lüüt eender wetted go zueluege, as Wùchewiis prooben ùnd schaffe, zùm eso en Aaloss ùf d Bȁi schtele. I ha zwoor als Zwȁitklȁssler doozmool nù s Fȁschtschpììl tȍȍrffe go luegen ìm Binzholz ȁne. ›De Dorfgȁischt Gobi Walder‹ ìsch mer gliich dùr ali Joor dùren iidrȕckli ìn Erìnnerig bblìbe. D Gwȁndli, won ȕberduuret hȁnd, wo no ad Schwizergard erìnnered, esoo hȁmmer ìn Achzgerjoore feschtgschtelt, wääred hȕt fasch em Chliinschte vo öisere Sek scho z chlii‚ eso vìll gröösser sìnd die Buebe vo der hȕtige Gȁnerazioon ìm Vergliich zùn öis doozmool. Esoo sell die Schwizergard halt no, ase farbig ì der Erìnnerig vo der Vorchriegsgȁnerazioon bliibe.
[ 47 ]