Seminarìschte

Mim Grosvatter sin Halbbrüeder ìscht ùms 1867i ùmen ùf Chȕsnacht aben ìs Seminaar choo zùm Schuelmȁischter wëërde.

De Grosvatter hȁt mìr ì jùnge Joore verzelt: »Es hȁt dȁnn no kȁi Paan ggëë deert abe, ùnd ase hȁt min Brüeder halt ȁbe müese z Fuess jewiilen am schpȍȍtere Sùndignomìttag dë Wȁȁg mög­lichscht de Nää­chi noowe, ùnd wȁnn’s kȁi Schnee ghaa hȁt au Baarfis mache!« D Mueter Caroline hebi ìmm jewiilen Öpfelschnìtz ùnd tȕȕri Bìren ìn riischtene Rȁissack gschoppet ùnd ìmmer au öppen e Bȕchs Biili­hung, das er ùnder de Wùche sich möglichscht gȕnschtig hebi chöne verpflȁge.

No glii hebi dȁnn de Gottfried aafää andere Schüeler Noohìlfi­schtùnde gëë, ùnd sich asen echli öppis derzue verdiene.

Das min Uurgrosvatter sin eltschte Soon hȁt chöne lo schtu­diere, hȁt si Bìwanntnis doo drìn ghaa, das sini eerschti Frau nach em drìtte Chìnd zȁme mìt ìrne zwȁi Jȕngschten a de ›Halsbrüüni‹ (Diph­terie) gschtoorben ìscht. Vo’s Felix Chuenzen ìm Noochberhuus hȁt dȁnn de Gottfried, wo die böösi Chranket ȕberlȁbt hȁt, es Schtùck Wald ìm Bȁchli oben ùnd e paar hùndert Gùlde chönen eerbe. Asen ìsches mögli gsii, mìt dem doozmool chliine Hȁime dë Soon ìs Seminaar z schìcke.

Es hȁnd dȁnn au drei vo vier Buebe tȍȍrffen ùf Wald aben ìd Sekùndarschuel goo. Der eltischt ìscht dȁnn Leerer woorde, de zwȁit Buechtrùcker, ùnd de drìtt ìscht nach ere Maschineschtìcker-Leer bì de Saurer Arbon Maschine-Montöör woorden ùnd asen aaschiined ì de halbe Wȁlt ùmechoo.

Ganz bsùnderbaar ìscht mìr aber no ì der Ërìnnerig, wie schpaar­sam di sȁb Ziit d Lüüt gsii sìnd. De Grosvatter hȁt nȁmli verzelt, das mer wȁnn ììrgedwie mögli nȕd mìt de Schue ùf der gchììsete Schtrooss ggloffe seig, sondern am Rand noowen ìm Graas, zùm de Bschlaag schoone, oder dȁnn hebi mer’s halt ȕber d Achsle ghȁnkt oder an Hȁnde trȁit.

De Brüeder seigi en bsùnders guete Bìobachter vo der Natur gsii ùnd hebi gërn zȁichnet ùnd au ganz gërn Bërgwanderige gmacht. Ër ìscht ì de Folg z Laupe Leerer ùnd Alpeklȕbler woorden ùnd mues au ùf de mȁischte hööche Walliser Bëërg obe gsii sii. Als Sùmmertuure­lȁiter vom SAC seig ìmm das möglich gsii, trotz em doozmool ȁigetli no rȁcht chliine Leererloo, wo sich ȕberhaupt nȕme mìt der hȕtige Ziit vergliiche loot. Gnaui Aagooben ùs sȁbere Ziit hȁn ich zwoor nööd, wȁiss aber was en Leerer verdienet hȁt, won 40 Joor schpȍȍter dë Pruef ërgrìffe hȁt.

Es hȁt drùm vo der näächschte Gȁnerazioon au der eltischt Soon ùs em Ghȁischt sich ìm Seminaar Chȕsnacht sis Wȕsse gholt. Der Albërt Schufelbërger mìt Joorgang 1889 ìscht ab em 1904i ìm Seminaar gsii. Ër hȁt zwoor ìm Normalfall scho tȍȍrffe mìt der Baan an See abe faare, seig aber gliich ìm Sùmmer bì schöönem Wȁtter no öppe z Fuess dë wiiti Wȁȁg ggange.

Grad guet 40 Joor no em Gottfried ìscht ër Leerer woorden ùnd hebi no der Aagoob vo mim Vatter a der eerschte feschte Schtell z Äugscht am Albis ȁnen en Jooresloo vo 1200 Franke ghaa.

Ganz äändli wie sin Ùngglen ìscht au ëër en Natuurfrȕnd ùnd Botaniker gsii, vor alem aber au en passionierte Bëërggȁnger, ùnd wie de sȁb elteri au ȁine wo sich mìt der Ìmkerei bìfasst hȁt.

Vom Gottfried hȁt mer amel ìm Ghȁischt verzelt, dëë seigi der eerscht Walder Elȁktriker gsii ùnd hebi lang vor’s bìn öis elȁktrische Schtroom ggëë hȁt ìn Walder Hërrehüüser elȁktrischi Lütwërch ii­ggrìchtet. Als Schtroomquȁle hebid ìmm Lȁidener Flȁsche ddienet, wo mìt Süüri ùnd zwȁi verschìdene Metall Schwachschtroom ërzüügt hȁnd. Mìr hȁnd vo sim Noochlass e ganzi Rȁȁje tëchnischi Büecher mìt allergattig Experimȁntier-Aaoordnige, vom Dynamo bìs zùr prìmìtiive Batterii, ùf em Büecherladen a der Schtùbetìli obe ghaa, wo zȁiget hȁnd das de Laupner Leerer gaar vìllsiitigi Ìntrȁsse ghaa hȁt. Es sìnd nȁmli am Rand vo de Siite mȁngerlȁi Notize vorhande gsii, wo vo sim Prööble mìt dëre nöien Enërgii – Schtroom – hettid möge prìchte.

Bȁid Leerer ùs em Ghȁischt hȁnd nȕd bìs as Pangsioniere chön­en amte. Der Albërt ìscht scho mìt 46 Joore no eren Operazioon gschtoorbe, ùnd wȁnn ich mi nȕd tüüsche, ìscht de Gottfried z Laupe, wie au si Frau ùnd d Tochter, a de doozmool ìm Oberland wiit verbrȁi­tete Tuberkulose gschtoorbe. Ër ìscht aber doo sìcher ùm s Pangsio­nierigsalter ùme gsii.

De Soon vom Laupner Leerer ìscht en seer bìgabte Pùùrscht gsii, hȁt aber ì jùnge Joore di Ȁnglisch Chranket (Rachitis) ghaa ùnd ìscht no em Leererschtudium körperli nȕd fähig gsii zùm Schuel haa. Ër ìscht en ganz guete Musiker gsii, aber di sȁb Ziit hȁnd no wenig Lüüt vermögen ìri Chìnd ìd Musigschtùnd z schìcke. Esoo hȁt de Walter Schufelbërger sich z Rüti ùnen als Wërchschtatt–Schriiber sis Lȁbe verdienet ùnd ìscht no öppen emool bìn öis verbiichoo.

No miner Ërìnnerig en zfrìdnen oordliche Maa, wo z Wald oben ìn Chìlegsang ggangen ìscht. Vo deert hȁt mi Mueter gwȕsst, das er guet Klavier gschpìlt hȁt, ùnd an ere GV mȁischtens no sine Wiener­walzer au s Tanzbȁi nȕd z chùùrz choo seig.

Ì de 1940er Joore hetti dȁnn en Gusäng vo mììr au gërn di päda­googisch Laufbaan iigschlage. Mini Tante Rosa hȁt aber, als Allȁin­erziendi ìres ›Ggeerbti‹ nȕd wellen ùfs Schpììl setze. Ase hȁt de Willi Chrauer zeerscht e Flach- ùnd Schrìftemooler-Leer gmacht. Schpȍȍter dȁnn, scho ghüroote, hȁt er d Gglȁgehȁit bìnùtzt, en Ùmschueligskùrs zùm Prìmaarleerer z mache, wo de Kanton Zȕri vìll z wenig Schuel­mȁischter ghaa hȁt zùm di groosse noowefolgede Chriegsjoorgȁng schuele. Es hȁt mi dȁnn gaar nȕd gwùnderet, ìscht au ëër en guete Natuurbìobachter woorde, wie’s sini zwee Voorgȁnger ì der Famìlie gsii sìnd.

Vo miinere Gusiine Berti Marconi z Chur hȁt dȁnn es wiiters Mìtgliid ì der Nookommeschaft vom ›Chneller Jöggeli‹ – ase hȁt mer ìm Fȁlmis mim Uurgrosvatter gsȁit –, der elter Soon sich fȕr e Leerer­laufbaan entschìde. Ër ìscht dȁnn aber z Chur oben ìd Kantonsschuel ùnd aaschlüüssed ìs Seminaar ggange. Vo ìm wȁiss ich ȁigetlich nùr, das ìmm d Musig ìmmer ganz vìll bìdütet hȁt, ùnd das er hȕtt Dìrigȁnt von ere Schtadtmusig ìscht. E Ziitlang ìscht de Marco Marconi ìm Basel­piet ùne Leerer gsii, ùnd aaschiined hȁnd ìmm deet au d Bërg gfëëlt. Asen ìscht dȁnn Davos siin nöie Wȕrkigschrȁis woorde, ër hȁt aber mȁngs Joor vo obenabe z Chur ùnen ì de Schtadtmusig mìt­gschpìlt. Sìcher aber sin ìntressanteschte Wȕrkigschrȁis ìscht ì jùnge Jooren ìm Avers obe gsii, won er nȁbet em Schuelhaa au no Gmȁind­schriiber ùnd Ziviil­schtȁnder gsii ìscht. Sini Frau aber hȁt d Gmȁinds­kas­sen ùnd d AHV verwaltet. No ere Noofroog ìm Pȕntner­land z schlüüs­sen ìscht au de Marco en guete Natuurkùnd­leerer woorde, wo sich guet ùnd gëërn mìt de Flora ùnd de Tierwȁlt vo der Umgȁbig bìfasst ùnd daas au siine Schüeler wiiters gìt.

Hȕt sȁit mer dem Schuelfach zwoor eender nù no Biologii, was zùr Folg hȁt, das mȁischtens nùr no Fachwȕsse vermìttlet wììrt, nȕmen ì der freie Natuur, sondern ahand vo Büecher ùnd Dia ì de Schuel­schtùbe. Asen ìscht vìll Wȕsse wo früenderi Gȁnerazioone ghaa hȁnd ùs de Chöpf verschwùnde. Schaad schiint mer das ȁinewȁȁg z sii, aber ìm Ziitalter vom Computer ùnd em schnȁlle Rȁchner lȁider halt Realitäät!

Zù dene Seminarìschte sìnd aber au d Tochter vo miner Schwöschter, Prìmarleereri z Horgen ȁne, ùnd öiseri Tochter Johan­na z zelle, wo vor 22 Jooren ùf Pfȁffiken ìs Huuswìrtschafts-Seminaar ggangen ìscht.