Mȁngsmool di letschte Joor ìsch mìr uufgfale, das es ziitewiis ìm Früelig chuum me es Biili ùf de Chetteblueme hȁt. Ase bìn i au hȕt wìder ùnderwȁgs gsii bìm schönschte Wȁtter. Goldig hȁnd d Blueme bblüet ùnd nù ganz verȁinzlet ùf eme Johannisbeerischtruuch hȁts öppen es Biili ghaa, sùscht hetti mer chönne mȁine, es seig en schtùmme Früelig.
Es ìsch mìr als alten Ìmker zwoor scho lang bìwusst, das d Imkerei di letschte Joor ùf vìlìcht en Föiftel vom Bìschtand vo vor 50 Joore zrùggggangen ìscht, ùnd dìrȁkt bìm Doorf kȁis Biilihuus me bsetzt ìscht. Vo de püürlichen Ìmkere sìnd nù no e paar ùnentwȁgti ȕbrig bblìbe, ùnd au die hȁnd nȕme voll bsetzti Hüüsli. Dȁnn wììrt au chuum me vome Leerer e gröösseri Ìmkerei bìtrìbe, wien ich das no erlȁbt hȁn. Nȁme wie Eduard Rüegger und Willhȁlm Wȁber, won ich bì bȁidne no Biilikȕrs bsuecht hȁn, ghööred de Vergangehȁit aa. Ùnd ich glaube nȕd emool, as doo s Intrȁsse defȕȕr nȕme vorhande wäär. Aber! D Ziitfroog ìscht doo sìcher zùm Tȁil draa gschùld. Wìll mer hȕt mȁint, mer chöni nȕme Biili haa ooni au Königìne z zȕchte, wo mer dȁnn au wȕrkli d Ziitt mues haa defȕȕr, ùnd eerscht no ìm Früelig, wo ȁinewȁȁg en Huuffe loos ìscht. Es ìscht aber ì de Vergangehȁit au ooni ggange, zwoor hȁt mìr scho vor mȁngem Joor ȁine ganz böös gsȁit: «Du bìscht nùr en Biilihalter, ùnd kȁn Biilizȕchter!» Aber das hȁt mich ȁigetli gaar nȕd schtarch gschtöört, hȁnd doch öiseri Biili scho 174 Joor ȕberduuret, sìd der eerscht Schufelberger 1829 di eerschte Biilichöörb vom Rood ìs Fȁlmis zȕglet hȁt, ùnd solang ich wȁiss, sìnd au ìmmer rȁchti Hùngërnte gschlüüderet woorde. Ìscht dȁnn emool es Volch wȁiselloos woorde, hȁt mer wie ee ùnd jee vome gsùnde Volch e Wabe mìt frìscher Bruet ieghȁnkt, das mit Naachschaffigszȁlen e nöiji Königìn noowezoge woorden ìscht. Nur dȁnn, wȁmmer ìm Früelig grad es Volch mìt Wȁiselzȁle ghaa hȁt, ìscht asewȁȁg ùmgwiesslet woorde. Sùscht hȁt mer ȁifach de Natuur de Lauf gloo ùnd sìcher nȕd vìll weniger Uusfȁll ghaa debii. Aber scho de Brüeder vo mim Grosvatter, won z Laupe Leerer gsii ìscht, sell gsȁit haa, di jungen Imker seiged zvìll ìm Biilihuus ùnd schtööred ase d Ìmd bì de natüürlichen Entwìcklig! Mìt andere Worte: Jeden Iigrìff ìnes Volch wo nȕd ùmbìdìngt mües sii seig ender zùm Schade vo den Ìmd.
Ich hȁ mi halt wìder ȁimool mee ìd Vergangehȁit verìrrt, aber es ìscht jo mȁngmool gaar nȕd ase tùmm, wȁmmer druuf zrùgglueget, was früener Bruuch und Rȁcht gsii ìscht, wìll jo ȁbe nȕd gaar ales wo nöi ìscht dȁnn au am Schlùss besser usechùnt.
Scho ì de Driissger Joor hämmer aber erlȁbt ghaa, das en Ìmker ì der Gmȁind ùf en anderi Rassen ùmgschtelt hȁt, doozmool ùf Italiëner mìt ìrne gȁȁlbruune Rìng am Hìnderliib. Wìll mìr ì de Lùftlinie öppe drei Kìlomeeter devoo ewȁg gsii sìnd, hȁt de Vatter gmȁint, das schtööri ìnn nȕd schtarch. Aber scho ìm zwȁite Joor hȁt er mich dȁnn ìs Biilihuus grüeft zùm go s Fȁischter luege, wo’s scho verschìdni Hùngsuechere ghaa hȁt, wo mer als Paschter a de helle Rìng guet hȁt chöne vo de tùnkle Landrassen ùnderschȁide. Ì de Folg hȁt mer e paar Joor oorüebigi Biili ghaa, ùnd d Ìmd hȁnd au sìchtlich mee gschwärmt ùnd au gìftiger gschtochen als mer gwönt gsii ìscht. Bìs ìd Chriegsjoor sìnd dȁnn aber öiseri Biili wìder uusgglìche tùnkel woorde.
Aber grad geschter ìscht im Ghȁischt der eerscht Schwaarm am Öpfelbäumli ghanget, und dëë hȁt, wien ich ùf der erscht Blick gsee hȁn, wìder rȁcht Carnica-Iischlaag, aber doch no meerhȁitli tùnkli Landrassebiili, ùnd chönnti bìmen ȁigne Volch uusgfloge sii, wìll deet scho teckleti Wȁiselzȁlen ùme sìnd.
Mer hȁt ȁbe früender de Glaube ghaa, Königìnen ùnd Droone flüüged nù grad e paar hùndert Meeter wiit zùr Kopulazioon, ùnd sich gwaltig tosche, wìll de Dr. Gehrig vo de Biiliabtȁilig Liebifȁld bìm Drooneplatz a de Hööche Schwȁmi obe Droone vo de ganzen Ùmgȁbig vom Rìcke bìs ìs Töösstaal ȕberen amene Fesselballoon mìt kȕnschtliche Königìne hȁt chönen iifangen ùnd farbig zȁichne. Asen ìsches mögli, das öiseri Wȁisel bìm Jùmpfereflùùg ùf en rassige Carnica Maa trȁffed ùnd dem siini Gen mìthȁibrìnged. Es fallt mer aber scho uuf, das 2002 ùnd au daas Joor uusnaamsfrüe scho Schwäärm ùnderwȁgs sìnd (30. April 2002 und 25. April 2003 ùf 850 m), ùnd d Carnica-Rasse ìscht jo bìkannt fȕr die raschi Entwìcklig ìm Früelig.
Es ìscht z hoffe, das au wìder öppen en Jùngen oder au Fraue, won früender gaar nȕd vìll Ìmkerìne gschtelt hȁnd, sich mìt em Ìmkere bìfassed. Es ìscht zwoor nȕd ȁifacher woorde, wìll Mìlben und mȁngerlȁi anders mues ì Bìtracht zoge wëërde. Iich sȁlber glauben aber nȕd draa, das di iihȁimisch Ìmkerei dùr bìligen Ìmporthùng schtarch ì Bìdrȁngnis chùnt.
Schaad wärs aber, wȁnn wȁge de wenige Biili öiseri Obschtërnten uusbliibe wȕȕrded! Ich hȁn aber vor eme Joor langes Ziitt wȁgen öppis anderem Chùmmer ghaa. Eso Aafangs Mȁie hȁt mer doch jedes Joor de Guggu ghöört rüeffe, wȁnn dë vo Afrika zrùgg dùr öiseri Wȁlder ùnd Fluuren ùf de Suechi no ere Partneri sin Balzruef hȁt lo ghööre. Aber au mìt fliissigem Losen ìscht ȁifach kȁin Gugguruef uuszmache gsii. Es hȁt sich dȁnn ërgëë, das scho bald Ȁndi Mȁi am Schwarzebërg obe doch no ȁine grüeft hȁt. Mer wùùrd jo mȁine, ì öisere Gȁged mìt de vìle chruutige Waldrȁnd ùnd Schtuude de Bȁche noowe, müesstid fȕr de Guggu no gnueg Wììrtsvögel bruete, dëë ìscht nȁmlich en Schmarotzer, wo siini Ȁier ȁinzeln bì ganz verschìdne Sìngvögel ineschmùgglet. Demëntschprȁched legged d Gugguwiibli au ganz ùnderschìdli gfärbti Ȁier, je no der Art, wo’s es zùm Uusbrüeten anegȁnd. Ich sȁlber hȁn scho Rootschwȁnzli gsee en fȁisse Guggu fuetere won aaschiined drüümool eso schwëër wie d Waaleltere gsii ìscht.
Es ìsch mer doo au scho sìd Jooren uufgfale, das ìm Doorf vìli Wìldbeeri vo de Vögel gaar nȕmen abgruumet wëërded, ùnd no dȁnn, wȁnn scho wìder nöis Laub wachst, an Schtuude hanged. Zwoor gseeni ìm Doorf nȕd weniger Vögel, aber die gönd ee as Fueterhüüsli, als sich ì de freie Natuur ìres Fueter go sueche. Es ìsch jo sìcher rȁcht, ìme chalte Wìnter, wȁnn ales Schtȁi ùnd Bȁi gfrooren ìscht, d Vögel z fuetere, aber hȕt gìts bald Lüüt, wo ìm Sùmmer no am Fuetere sìnd, ùnd daas ìscht jo sìcher nȕd de Zwȁck vo der Üebig, wìll jo d Vögel wȁgem Vertìlge vo de Schädlig a Baum ùnd Schtruuch ùnd bsùnderbaar ìn Gäärte fȕr öis nȕtzli sìnd.
Lȁider ìscht scho lang mìt em bioloogische Gliichgwicht ìn öisere Vogelwȁlt verbii, ùnd nù grad de Schpatz ùnd d Amsle und Drossle, zȁme mìt den Ȁgerschte, sìnd ender am Zuenëë. Die sìnd aber au vìllmools gschùld, das di andere Sìngvögel zrùgggönd. Wie mȁngs Schwalbenȁscht ìscht doch scho ìm Winter vo de Schpatzen als Schloofplatz bbruucht worden ùnd ìscht ìm Früelig lȍcherig und kabutt gsii. D Ȁgerschten aber sìnd ganz böösi Nȁschträuber ùnd hȁnd scho mȁngs Sìngvogel-Nȁschtli ùm de Noochwùchs bbroocht. De Schpërber aber, wo ì sim Schpiiszȁdel Amsle, Drosslen und Ȁgerschte ghaa hȁt, ìscht lȁider fascht ganz ùs Fȁld ùnd Wald verschwùnde.